*

Ο ΠΛΗΡΗΣ ΚΟΣΜΟΣ & Η ΥΛΗ  /  ΤΟ ΑΜΕΣΟ (ΔΙΑΝΟΗΤΙΚΟ) ΣΥΝΟΛΟ & Η ΖΩΗ

Σκέψεις από την αρχή και για την αρχή... Γη

***                                                                                 comet

* ΑΡΧΙΚΗ |     | ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ |     | ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΟΥ! |     | ΚΟΣΜΟΣ & ΖΩΗ |     | ΚΟΣΜΟΣ & ΥΛΗ

*

ΓΝΩΣΗ & ΣΤΟΧΑΣΜΟΣ     |     ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗ ΣΤΡΟΦΗ     |     ΑΝΘΡΩΠΟΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΑ     |     ΦΙΛΟΣΟΦΟΙ

header message

ΠΑΡΑΠΛΑΝΗΣΗ

 

 

Για σκεπτόμενους δημιουργικά!

 

 

ΕΠΙΚΟΥΡΟΣ (341~270 π.Χ.)

 

 

line_maiand

Πρόλογος στην ιστοσελίδα

 

του Κ. Γ. Νικολουδάκη στις 17/01/2017

Ο Επίκουρος είναι ένας από τους Έλληνες φιλόσοφους, ο οποίος επέτυχε τόσο νωρίς στην παγκόσμια ιστορία να αφήσει ένα πνευματικό έργο μεγάλης έκτασης, παγκόσμιας σημασίας, για διαχρονικά ζητήματα και να θεμελιώσει επιστήμες για τον άνθρωπο, οι οποίες για να αναγνωριστούν και για να αναπτυχθούν χρειάστηκαν να χαθούν πολλοί αιώνες. Στο φιλοσοφικό έργο του περιέχονται πολλές πρώτες σκέψεις για τη ζωή και τον κόσμο, οι οποίες έλειπαν από τους προηγούμενους φιλόσοφους ή αυτές δεν είχαν εκτιμηθεί για την έρευνα του κόσμου και για τη ρύθμιση της ανθρώπινης ζωής. Ανάμεσα σε αυτές τις πρώτες σκέψεις, είχαν διατυπωθεί καθαρά σκέψεις από απλές παρατηρήσεις στην ανθρώπινη ζωή, τις οποίες άλλοι φιλόσοφοι δεν είχαν το θάρρος να τις υποστηρίξουν, ούτε καν να τις ακούσουν. Και όπως φάνηκε, αυτός ήταν ένας πρόσθετος λόγος για τον οποίο το γραπτό έργο του Επίκουρου εξαφανίστηκε και απαξιώθηκε στο πέρασμα των αιώνων. Ελάχιστα αποσπάσματα μόνο έχουν διασωθεί και όσα συμπεραίνουμε από τις αναφορές άλλων αρχαίων συγγραφέων. Γι' αυτό το λόγο, εδώ σε αυτή τη φιλοσοφική ενότητα της ηλεκτρονικής τοποθεσίας, προσφέρεται μια ιστοσελίδα για να μιλήσει ένας σύγχρονος μελετητής της Επικούρειας φιλοσοφίας, με το θαυμασμό και με τον ενθουσιασμό που θα είχε ένας καλός μαθητής προς το διδάσκαλό του. Έτσι "θερμή" σαν προπαγάνδα αξίζει να είναι αυτή η παρουσίαση, ακόμα και με τις διαφωνίες μας. Όποιος θα ήθελε να μελετήσει τη φιλοσοφία του Επίκουρου χωρίς αξιολογικές εκτιμήσεις και αποκλειστικά τις πληροφορίες από τις ιστορικές πηγές δεν θα δυσκολευθεί να βρει τα σχετικά αποσπάσματα και τα σχετικά βιβλία.

line_maiand

 

Ο Επίκουρος,

Ο Ακτιβιστής Φιλόσοφος του Λαού

του Μπάμπη Πατζόγλου

 

ΠΡΟΛΟΓΟΣ

 

Αγαπητοί Φίλοι και Φίλες!

Όταν λέμε ότι είμαστε καλοί άνθρωποι, συνήθως το εννοούμε με την χριστιανική έννοια.

Το θέμα δεν είναι ότι λεγόμαστε καλοί. Καλοί είμαστε όλοι. Οι κακοί είναι μέσα στην φυλακή. Όμως, πέρα από την χριστιανική έννοια, τι θεωρούμε, καλό άνθρωπο;

Η αγάπη και η πίστη, είναι θεωρητικές έννοιες που δεν στηρίζονται πουθενά.

Και δεν στηρίζονται, διότι είναι ανθρωπίνως αδύνατο να αγαπήσεις όλους τους ανθρώπους και να πιστέψεις σε κάτι ανύπαρκτο.

Το θέμα είναι γίνουμε καλύτεροι άνθρωποι με βάση τις συγκεκριμένες Ελληνικές αρχές και αξίες!

Να γίνουμε πιο φιλικοί, όπως μας το όρισε η λαϊκή σοφία των προγόνων μας και οι μεγάλοι Φιλόσοφοί μας.

Για τον Φιλόσοφο Επίκουρο μα και για μένα, το ζήτημα το οποίο προκύπτει, είναι να γίνουμε, δεκτικά, υπεύθυνα και άφοβα άτομα.

Γι’ αυτό ο Επίκουρος μας μίλησε για την φρόνηση, που την θεώρησε ανώτερη και από την Φιλοσοφία. Δηλαδή, να έχουμε μία προπαρασκευαστική και ορθή σκέψη για οποιανδήποτε ενέργειά μας. Η σωστή αυτή σκέψη, αλλά και το συμφέρον μας, είναι να ιεραρχήσουμε τις επιθυμίες μας. Δηλαδή να γνωρίζουμε που βαδίζουμε, το τι μας παίρνει να πράξουμε και τι θα κάνουμε ώστε να μην είμαστε ταραγμένοι. Να έχουμε πραγματικούς Φίλους, σεβόμενοι την Φιλική δεοντολογία, καθώς και Ελευθερία που εκφράζεται με την Αυτάρκεια. Αν τα προσπαθήσουμε όλα αυτά, τότε κατακτάμε την Ψυχική Ηδονή. Έτσι, αυτός ο αδόκιμος όρος “καλοί”, μπορεί να αντικατασταθεί, με το “σωστοί” ή καλύτερα, με το υπεύθυνοι, για την ζωή μας, άνθρωποι. Γι’ αυτό, αρμόζει, ο κάθε στοιχειωδώς σκεπτόμενος άνθρωπος, είτε νέος είναι αυτός είτε γέρος, να ασχοληθεί με την Φιλοσοφία του Επίκουρου και των Φίλων του και να μάθει την τέχνη του Ηδέως Ζειν! Και αυτό κάνουμε τώρα.

Αλλά ποιος ήταν άραγε αυτός ο Φιλόσοφος Επίκουρος και τι δίδαξε; Και γιατί τον έχουν στην αφάνεια ακόμα και σήμερα; Γιατί οι περισσότεροι σημερινοί Έλληνες, είτε είναι αλλοτριωμένοι από την θρησκεία είτε προτιμούν να διαβάσουν, σαν αντίδραση στο κατεστημένο, Ινδούς Φιλόσοφους ή Λατινοαμερικάνους συγγραφείς. Έτσι δεν γνωρίζουν καν αυτόν τον μεγάλο Φιλόσοφο, ούτε την εποχή που έζησε και έδρασε , ούτε τι μας άφησε παρακαταθήκη.

 

                                                               *

 

 Ο Επίκουρος γεννήθηκε στην Σάμο το 341 πριν την βίαιη αναχρονολόγησή μας. Η οικογένειά του, λόγω φτώχειας, είχε μεταναστεύσει εκεί, από τον Γαργητό (τον σημερινό Γέρακα Αττικής) μαζί με άλλους Αθηναίους κληρούχους. 

Ήταν ένας από τους 4 γιούς του Νεοκλέους και της Χαιρεστράτης.

Οι γονείς του κατάγονταν από τη δημοκρατική οικογένεια των Φιλαϊδών, όπου σ’ αυτήν ανήκαν και ο Μιλτιάδης και ο Κίμων.

Το 323 π.τ.β.α, σε ηλικία 18 ετών, ήρθε στην Αθήνα για να κάνει την εφηβεία του όπως την έλεγαν, δηλαδή να υπηρετήσει την θητεία του στο Στρατό, όπου γνωρίστηκε και έγιναν Φίλοι, με τον συνομήλικο του ποιητή, τον κατοπινό κωμωδιογράφο και δημιουργό της Νέας Κωμωδίας,  τον Μένανδρο που ενέπνευσε αργότερα τον Μολιέρο.

Η περίοδος εκείνη ήταν ταραχώδης, διότι ο θάνατος του Μ. Αλεξάνδρου που επήλθε την χρονιά αυτή, ανέτρεψε τις πολιτικές ισορροπίες.

Οι Αθηναίοι τότε, πρωτοστάτησαν στον αποτυχημένο γι’ αυτούς, περίφημο Λαμιακό πόλεμο (323-322) για την ανάκτηση της Άμεσης Κληρωτής Δημοκρατίας (όπου υπάρχει μεγάλη πιθανότητα να μετείχε και ο νεαρός τότε Επίκουρος σ’ αυτόν τον πόλεμο). Της πραγματικής Δημοκρατίας που είχε καταργηθεί νωρίτερα, το 338 μετά την μάχη της Χαιρώνειας. Έτσι, υποχρεώθηκαν να δεχτούνε ξανά το ολιγαρχικό πολίτευμα και μαζί του Μακεδονική φρουρά. Επίσης, ο επίτροπος του βασιλικού θρόνου Περδίκκας απεφάσισε την εκδίωξη των Αθηναίων από την Σάμο.

Τότε ο Επίκουρος (όταν τελείωσε την εφηβεία του) έφυγε από την Αθήνα για να συναντήσει την οικογένειά του που είχε μετοικήσει στην Κολοφώνα. Μία πόλη, στα παράλια της Μ. Ασίας απέναντι από την Σάμο.

Εκεί στην Κολοφώνα, στην γειτονική Τέω, και στην Ρόδο, συνέχισε τις φιλοσοφικές σπουδές του, που τις είχε αρχίσει από την παιδική του ηλικία. Όντως, είχε μία έμφυτη περιέργεια να μάθει από πού προήλθε «το Χάος», που, σύμφωνα με τον Ησίοδο, υπήρχε προτού οι Θεοί δημιουργήσουν το Σύμπαν.

Έτσι, παρακολούθησε τα μαθήματα των Πλατωνικών, Παμφίλου και Ξενοκράτη, του Αριστοτελικού Πραξιφάνη και του Δημοκρίτειου Ναυσιφάνη.

Αφού ολοκλήρωσε τις σπουδές του, σε ηλικία 30 ετών, πήγε στην Λέσβο όπου άρχισε να διδάσκει φιλοσοφία. Η φιλοσοφία του, δεν άρεσε ούτε στους Πλατωνικούς φιλοσοφίζοντες, ούτε στην τοπική Ολιγαρχική κυβέρνηση, ούτε στο Ιερατείο του νησιού. Φαίνεται, πως απειλήθηκε η ζωή του. Έφυγε από την Λέσβο ξαφνικά μαζί με τους φίλους που είχε αποκτήσει εκεί και πήγε στην μεγαλούπολη Λάμψακο του Ελλησπόντου. Εκεί, ίδρυσε σχολή και έμεινε 5 έτη. Και ίδρυσε εκεί σχολή, διότι βρήκε γόνιμο έδαφος, επειδή η Λάμψακος ήταν υπό την επιρροή του φιλελεύθερου στρατηγού του Μ. Αλεξάνδρου, Λυσίμαχου.

Στο μεταξύ, συνεχιζόταν, με αρπακτικό και με φονικό τρόπο, η διαμάχη της ολιγαρχίας, ο ανταγωνισμός των επιγόνων του Μ. Αλεξάνδρου στο ποιος θα τον διαδεχθεί. Στην Αθήνα, το 307 π.τ.χ. είχε ανέλθει ο «Δημοκρατικά» εμφανιζόμενος δικτάτορας Δημήτριος ο Πολιορκητής αφού ανέτρεψε τον Δικτάτορα, Τύραννο επί μια δεκαετία και ολιγαρχικό μαθητή του Αριστοτέλη, τον Δημήτριο τον Φαληρέα.

Οι Αθηναίοι, υποδέχτηκαν, τον καλυμμένο με Δημοκρατικό μανδύα γιο του Αντίγονου, ως σωτήρα και ελευθερωτή και ψήφισαν έναν νόμο που απαγόρευε την Πλατωνική και την Αριστοτελική Σχολή, διότι ήταν φωλιές της ολιγαρχίας που πολλά δεινά είχαν φέρει στην πόλη. (Οι σχολές αυτές ήταν, όπως το σημερινό Χάρβαρντ, η Οξφόρδη, το Καίμπριτς όπου φοιτούν τα παιδιά της μπουρζουαζίας και μετά γίνονται κυβερνητικοί αξιωματούχοι). Αλλά λόγω της φιλοσοφικής παράδοσης των Αθηνών, ένα χρόνο μετά, αίρεται αυτός ο νόμος.

Ο Επίκουρος τότε, σε ηλικία 35 ετών, το 306 π.τ.χ., αδράχνει την ευκαιρία και μεταφέρει την σχολή του στην Αθήνα με την συμπαράσταση των φίλων του και των μαθητών του, που τον είχαν ακολουθήσει από τη Λάμψακο κι από τη Λέσβο. Εκεί, αγόρασε έναν Κήπο, εφ’ όσον είχε το δικαίωμα ως Αθηναίος πολίτης που ήταν. (Και εκεί έφτιαξε το πρώτο λαϊκό Πανεπιστήμιο. Ένα πανεπιστήμιο για τους φτωχούς και τους άκληρους της τότε ζωής).

Ο κήπος αυτός, ο Κήπος του Επίκουρου, βρισκότανε ανάμεσα στο Δίπυλο του Κεραμεικού και στην Ακαδημία του Πλάτωνα. Δηλαδή, σήμερα προσδιορίζεται ο χώρος αυτός, στο τετράγωνο που περικλείεται από την οδό Πειραιώς, την Ιερά Οδό, τη Λεωφόρο Κωνσταντινουπόλεως και τη Λεωφόρο Αθηνών. Μάλιστα, στην συμβολή των οδών Πλαταιών και Ζωγράφου, κάπου εκεί που συναντιούνται η Λεωφόρος Κωνσταντινουπόλεως με την Λεωφόρο Αθηνών, έχει βρεθεί το δάπεδο μιας οικίας, που θεωρείται ότι ανήκε στη σχολή του. (Βέβαια ο χώρος αυτός, σήμερα, είναι σε κακό χάλι, όπως σε κακό χάλι είναι, εξαιτίας της ορθοδοξίας και των ξένων παρεμβάσεων, το τεχνητό κράτος των εγγλέζων, η Ελλάδα.

Δίδαξε για 35 έτη στον Κήπο του, με τρία διαλείμματα όπου έκανε ταξίδια στην Ιωνία για να δει τις κοινότητες και τους φίλους του. Έφτιαξε, το πιο τέλειο και άρτιο φιλοσοφικό σύστημα. Η Κοσμοθεωρία του αποτελείται από τρία αλληλένδετα μέρη: Το Κανονικό, το Φυσικό και το Ηθικό. Βίωμα, εξ αιτίας του συστήματος αυτού, είναι η Ηδονή με Φρόνηση.

Σε μια Αθήνα σκλαβωμένη από τους ολιγαρχικούς Μακεδόνες, πέθανε από ουρολοίμωξη το 270 π.τ.β.α. 

                                                             *
Ο Επίκουρος υπήρξε, ένας λαϊκός φιλόσοφος, με διαυγή και σταράτο λόγο. Είναι ο πιο επίκαιρος απ’ όλους τους φιλοσόφους, είτε παλαιούς, είτε νεότερους. Θεώρησε και έκανε πράξη το «ηδέως ζειν». Δηλαδή, την ευχαρίστηση και την καθημερινή Ηδονή με φρόνηση. Και αυτές συνίστανται, στο να μην υποφέρει το σώμα και να μην ταράσσεται η ψυχή. Βρήκε όλα αυτά που τα ταράζουν και τα πολέμησε με τη γνώση. Και όλα αυτά που τα ταράζουν, είναι κατά κύριο λόγο,
η απληστία του ανθρώπου,
η ευθυνοφοβία του,
ο τρόμος του θανάτου,
ο φόβος για τον Θεό,
η τρομοκρατία της πολιτικής και των πολιτικών, 
η έλλειψη γνώσης για τα φυσικά φαινόμενα,
οι μύθοι για την δημιουργία του κόσμου κ.τ.λ.
Έτσι, η φιλοσοφία του Επίκουρου διακρίνεται, όπως είπαμε, στον Κανόνα, στη Φυσική, στην Ηθική.
                                                                  *
Ο Κανόνας αποτελεί τη σίγουρη μέθοδο για την απόκτηση γνώσης. Και αντιπροσωπεύει την Λογική. Την Λογική αυτή όπως μας την καθόρισε ο Αριστοτέλης. Την Λογική, που χρησιμοποιείται από την ολιγαρχία και έχει περάσει και επηρεάσει βαθιά τα λαϊκά στρώματα. Διότι η Λογική, με βάση τα θεωρήματα, τα αξιώματα και τις υποθέσεις, φέρνει σε αντιθέσεις, την κοινωνία, την πολιτική, τις επιστήμες, τους ανθρώπους … και δημιουργεί αδιέξοδα. Αλλά αυτή η συζήτηση, και εξειδικευμένη είναι, και δεν άπτεται του παρόντος.
Με βάση λοιπόν τον Κανόνα, οικοδόμησε μία αδιαμφισβήτητη κοσμοθεωρία, χωρίς αντιφάσεις.
Ποιος είναι όμως αυτός ο Κανόνας; Είναι αυτό ακριβώς που μάθαμε στο σχολείο, ο Χάρακας! Ο Χάρακας με τον οποίον χαράζουμε την ζωή μας. Και είναι άρρηκτα δεμένος με εμάς και γι’ αυτό θεωρείται σημαντικός.
Πάμε λοιπόν να τον προσδιορίσουμε:
Ο Επίκουρος έθεσε, μόνο δύο νόμους: ή μάλλον (επειδή ο νόμος είναι αδόκιμος όρος στην Επικούρεια Φιλοσοφία), έκανε δύο διαπιστώσεις:
Α) Τίποτα δεν μπορεί να προέλθει από το τίποτα. Και τίποτα δεν μπορεί να διαλυθεί στο τίποτα.
Που σημαίνει, ότι ο κόσμος, είναι μία αέναη ένωση και ένας αέναος διαχωρισμός στοιχείων.
Και Β) Η πλήρης αναλογία.
Που σημαίνει, ότι για όλα τα σώματα στην φύση, ισχύουν οι ίδιοι φυσικοί νόμοι. Δηλαδή, οι ίδιοι νόμοι που ισχύουν για τα φανερά, κανονικά (λογικά) θα πρέπει να ισχύουν και για τα μη φανερά.
Για να προσεγγίσουμε όμως την γνώση και την πραγματικότητα, τρία είναι τα κριτήρια της αλήθειας (και ένα τέταρτο που έβαλαν, οι αμέσως κατοπινοί Επικούρειοι)
α) οι αισθήσεις,
β) οι προλήψεις ,
γ) τα αισθήματα
και δ) το τιθέμενο από τους Επικούρειους, η φανταστική επιβολή της διανοίας.
Και για να έχουμε αποσαφήνιση της γνώσης ή της πραγματικότητας, έβαλε την εμπειρική μέθοδο, της επιβεβαίωσης ή την μη επιβεβαίωση για τα κριτήρια της αλήθειας.
Αυτός λοιπόν είναι ο Κανόνας, που αν τον αναλύσουμε, θα επιτύχουμε την ευτυχία σ’ αυτήν την ζωή και όχι σε μία αβέβαιη άλλη… 
Όμως, θα ήθελα να σας εισαγάγω στα τέσσερα κριτήρια της αλήθειας, αρχίζοντας από το πιο γνωστό και πασιφανές, που είναι οι αισθήσεις.
Αυτές λοιπόν, διαμορφώνουν την σκέψη μας, τα όνειρά μας, τη φαντασία μας, τα οράματά μας,. Σ’ αυτές οφείλεται, η διαστρέβλωσή τους, όπως είναι οι παραισθήσεις, η φαντασίωση, η μαντική, τα θαύματα.
Άραγε, αν δεν είχαμε αισθήσεις θα μπορούσαμε να μιλάμε συνολικά γι’ αυτά; Η απάντηση είναι προφανώς, αρνητική.
Από τις αισθήσεις, προέρχονται και οι Προλήψεις.
Οι Προλήψεις, είναι κατά βάση η εμπειρία μας, αλλά είναι όλα αυτά που αισθανθήκαμε, διδαχθήκαμε, εμπεδώσαμε από την ημέρα της γέννησής μας και που τα έχουμε αποθηκεύσει στην μνήμη μας. Π.χ. όταν μας λένε, ότι αυτό είναι σκύλος, έχουμε δει πώς είναι ο σκύλος και τον ανακαλούμε στη θύμησή μας. Ή, όταν μιλάμε π.χ. για ζώα, πράγματα, συγκεκριμένους ανθρώπους, αμέσως μας σχηματίζεται στον νου η εικόνα, αυτό για το οποίο μιλάμε. Δεν μπορεί να μας σχηματιστεί κάτι, που δεν έχει υποπέσει στην αντίληψή μας. Ή αντιθέτως, θα μας σχηματιστεί διαστρεβλωμένα… αν μας το περιγράψουν.
Πράγματι, ένα μέρος του τελευταίου που σας είπα, είναι και η Φανταστική Επιβολή της Διανοίας. Ένα μέρος όμως.
Ένα άλλο μέρος, είναι το ξεκαθάρισμα του μυαλού μας, ή από διάφορα είδωλα ή από διάφορες παραισθήσεις ή από διάφορες έννοιες που προέρχονται από τις προλήψεις. Και που τις λαμβάνουμε στραβά, ή τις λαμβάνουμε προστεθειμένες με άλλα είδωλα. (Με αποτέλεσμα αυτή η Φανταστική Επιβολή της Διανοίας, να έχει δημιουργικά αποτελέσματα. Π,χ. η τέχνη. Ή καταστροφικά όπως είναι το κόλλημα-ο εθισμός του μυαλού μας, σε δεισιδαιμονίες ή σε φαντασιώσεις). Όλα αυτά και όχι μόνο, μας δημιουργούν, σχετιζόμενα με την μνήμη μας, ευχάριστα και δυσάρεστα αισθήματα. (Όπως θετικά συναισθήματα π.χ. χαρά, υπερηφάνεια, φιλία κ.α. ή αρνητικά όπως φόβος, μίσος, απέχθεια, κ.τ.λ.) Συνεπώς, τα αισθήματα είναι και αυτά κριτήριο της αλήθειας. Διότι, ό,τι μας ευχαριστεί, είναι φιλικό προς εμάς, ενώ ό,τι μας δυσαρεστεί, είναι εχθρικό και το αποφεύγουμε. Ότι ξέρουμε πως θα μας ευχαριστήσει, το πλησιάζουμε, ενώ απομακρυνόμαστε από μία κατάσταση, που ξέρουμε πως θα μας δυσαρεστήσει.
Βλέπουμε, λοιπόν, ότι οι αισθήσεις παίζουν τον βασικό ρόλο και για τα άλλα κριτήρια της αλήθειας. Και για την ζωή μας, και για την επικοινωνία μας. Και σας διαβεβαιώνουμε επιπλέον, ότι οι αισθήσεις δεν κάνουν λάθος ποτέ. Λάθος κάνουν, η λαθεμένη κρίση μας και η αντίληψή μας . Γι’ αυτό, χρησιμοποιούμε την εμπειρία μας και την σκέψη μας προκειμένου να επιβεβαιώσουμε κάτι, να το επιμαρτυρήσουμε, όπως μας λέει, ή να μην το επιμαρτυρήσουμε (δηλαδή να το αντιμαρτυρήσουμε), διότι οι αισθήσεις δεν έχουν λόγο, δεν έχουν σκέψη.
                                                          *
Ο Επίκουρος ακόμα, δέχτηκε ότι το Σύμπαν είναι άπειρο, αιώνιο, και διαρκώς αλλάζει μορφές με την γέννηση ή τον θάνατο των άστρων, των πλανητικών συστημάτων και των γαλαξιών. Συμφώνησε με την άποψη του Δημόκριτου, ότι αποτελείται από άπειρα άτομα (δηλαδή άτμητα στοιχεία) και κενό.
Τα άπειρα άτομα, συγκρουόμενα στην αιωνιότητα, δημιουργούν άπειρους συνδυασμούς και άπειρους κόσμους. Μας μίλησε για τρεις κινήσεις των ατόμων, εκ των οποίων η μία είναι η παρέκκλιση. Αυτή η παρέκκλιση των ατόμων, συμβαίνει από το ίδιο το άτομο και σε τυχαίο χρόνο.
Η παρέκκλιση επιβεβαιώθηκε σήμερα, με τον νόμο της απροσδιοριστίας στην Κβαντική Φυσική. Έτσι ο Δάσκαλος, υπήρξε ο πρώτος και μοναδικός φιλόσοφος, ο οποίος έθεσε το τυχαίο μέσα στην νομοτέλεια των άλλων φυσικών φιλοσόφων. Συμφωνώντας μόνο σ’ αυτό, με τον δάσκαλο του Σωκράτη, Αρχέλαο, συνέδεσε και αυτός τους νόμους της φύσης με την ανθρώπινη κοινωνία. Έτσι, αυτή η τυχαία κίνηση, η παρέκκλιση των ατόμων, αφήνει τον άνθρωπο ελεύθερο και με δική του θέληση. Ο Επίκουρος επέμενε, ότι αν πιστέψουμε στην Νομοτέλεια, στην Ειμαρμένη, στην Αιτιοκρατία, στον Ντετερμινισμό δηλαδή, κανείς δεν θα μπορέσει να κατηγορήσει ή να επαινέσει κάποιον για τις πράξεις του. Και για αυτούς που είχαν την σπουδή της Φυσικής και επέμεναν στην Αιτιοκρατία, έλεγε: «Καλύτερα να πιστέψω στους μύθους περί των θεών παρά στην ειμαρμένη (δηλαδή στην νομοτέλεια) των φυσικών φιλοσόφων, γιατί ο μύθος μας δίνει την ελπίδα να κάμψουμε τους θεούς τιμώντας τους, ενώ η αναγκαιότητα είναι αμείλικτη».
Και εξ αιτίας, της δήθεν απόπειρας ανακάλυψης του θεού των Πλατωνικών ή της αναγκαιότητας των Στωικών, απορρίπτει την διαλεκτική. Διότι η διαλεκτική με την θέση, αντίθεση και σύνθεση, που ξαναγίνεται θέση όπου εμφανίζεται μία νέα αντίθεση κ.τ.λ. οδηγεί σε ανούσιες και άχρηστες συζητήσεις που ψάχνουν να ανακαλύψουν ή το ύψιστο ον ή τη νομοτέλεια.
Επίσης, είναι ενάντιος στην ρητορική, που είναι και αυτή μέρος της διαλεκτικής. Όντως θα σας κάνει σκόνη, θα σας κάνει με τα κρεμμυδάκια, με τα ψέματά του, με τις υπεκφυγές του και με τα κακότροπα λόγια του, αν πέσετε σε έναν ρήτορα ή σ’ έναν δικηγόρο.
Για όλα αυτά, δεν ήρθε καμιά επιφοίτηση κανενός πνεύματος ούτε προικισμένος ήταν, ώστε να τα σκεφτεί. Βοηθήθηκε και από τους φίλους του και από την αξιοπιστία των αισθήσεων και με βάση τον νόμο της αναλογίας. Και κατέληξε σ’ αυτά τα εκπληκτικά συμπεράσματα. Έτσι, η αρχή της σύγχρονης Φυσικής, είναι τα Συμπεράσματα αυτά. Η ορθή και χωρίς μεταφυσικές επιδράσεις, επιστημονική γνώση.
Επιπλέον, με βάση την ατομική του θεωρία, είναι ο πρώτος που μίλησε, και για την εξέλιξη των ειδών, και για την ανθρώπινη πρόοδο, και για την ύπαρξη άλλων κόσμων είτε ομοίους με τον δικό μας είτε διαφορετικούς. Πράγμα που η επιστήμη μέλει να το αποδείξει.
                                                           *
Εάν μας φύγει η κάθε απορία και επιλυθεί το κάθε ερωτηματικό για όσα σας είπα μέχρι τώρα, άραγε φτάνουν αυτά για είμαστε σωστότεροι και να ζήσουμε ευτυχισμένοι; Εάν όμως μας έχουν γίνει κτήμα, μεγάλο μέρος του δρόμου έχει κερδηθεί. Αλλά, αν θέλουμε να γίνουμε υπεύθυνοι, ελεύθεροι, και κύριοι του εαυτού μας, τότε χρειάζεται η φρόνηση και η αυτάρκεια. Η φρόνηση και η αυτάρκεια, είναι μέρος της Ηθικής του.
Γενικά η Ηθική του συμπυκνώνεται, στο τι πρέπει να αποφεύγουμε και τι πρέπει να δεχόμαστε, ώστε να είμαστε σωστοί και ευτυχισμένοι.
Και η φρόνηση, είναι η προπαρασκευαστική σκέψη που κάνουμε, ώστε να δεχθούμε ολοκληρωμένες ηδονές, να αποφεύγουμε τις κακοτοπιές και να είμαστε υπεύθυνα άτομα.
Την δε αυτάρκεια, την θεώρησε ως καρπό της ελευθερίας. Διότι, όταν είσαι αυτάρκης δεν έχεις ανάγκη από κανέναν. Δεν έχεις ανάγκη το αφεντικό, δεν έχεις ανάγκη τον βουλευτή, δεν έχεις ανάγκη, με λίγα λόγια, να φιλάς κατουρημένες ποδιές. Έλεγε ότι, «η αυτάρκεια είναι το μέγιστο αγαθό, όχι για να μένουμε ευχαριστημένοι πάντοτε με τα λίγα, αλλά για να αρκούμαστε στα λίγα όταν δεν έχουμε τα πολλά, με την ακράδαντη πεποίθηση ότι την πολυτέλεια την απολαμβάνουν ηδονικότερα αυτοί που δεν την έχουν ανάγκη και ότι κάθε τι φυσικό αγαθό (δηλαδή ένα κομμάτι ψωμί, λίγο τυρί, το ουζάκι σου, το κρασάκι σου, το χασισάκι σου γιατί όχι, η καλή παρέα, οι φίλοι, το αυθόρμητο γέλιο κ.τ.λ.) είναι εύκολο να αποκτηθούν. Ενώ, καθετί κενό περιεχομένου, (π.χ. το κυνήγι του πλούτου ή της δόξας) είναι δυσπρόσιτο».
Ο Μαρξ, που νέος ύμνησε τον Επίκουρο, με την Διδακτορική του Διατριβή επάνω στην Επικούρεια Φιλοσοφία, μας μίλησε ότι στην αταξική κοινωνία, θα ζούμε με βάση τις ανάγκες μας και θα αμειβόμαστε με βάση τις ικανότητές μας. Όμως, δεν μας καθόρισε αυτές τις ανάγκες, δεν μας καθόρισε αυτές τις επιθυμίες. Ο Επίκουρος, αντίθετα, μας τις καθόρισε. Μας μίλησε, για τις φυσικές και για τις αναγκαίες επιθυμίες, αλλά και για τις μη φυσικές και για τις μη αναγκαίες.
Ας μιλήσουμε κι εμείς για αυτές, με βάση την ανωτέρω Δόξα που ελέχθη.
Πεινάς; Διψάς; Κρυώνεις;… Υποφέρεις; Θα βρεις εύκολα, λίγο ψωμί, λίγο νερό και ένα απάγκιο για να μην κρυώνεις. Αυτές είναι οι φυσικές και οι αναγκαίες επιθυμίες.
Αν όμως το βιοτικό επίπεδο, που προσπαθούμε όλοι μας να είναι υψηλό, τότε, αντί για ψωμί, θα φας π.χ. και κρέας, θα πιεις και μπύρα ή θα έχεις ένα αξιοπρεπές σπίτι. Αυτές, είναι οι φυσικές και μη αναγκαίες επιθυμίες, που κι αυτές τις δέχτηκε.
Εκείνες όμως που τις απέρριψε κατηγορηματικά, είναι οι μη φυσικές και μη αναγκαίες επιθυμίες, το κυνήγι του πλούτου, της δόξας, της ματαιοδοξίας, της υστεροφημίας. Πραγματικά, κόπος, πόνος, εξευτελισμός της προσωπικότητας, όπως όλοι θα το έχετε διαπιστώσει, χρειάζεται για να αποκτηθούν όλα αυτά. Και για όσους ονειροβατούν, με το να έχουνε λεφτά ή να είναι γιοί κάποιου εφοπλιστή, ή αν θέλετε να κέρδιζαν το λαχείο, ταραχή, φθορά και πόνος χρειάζεται, και για να διατηρηθούν, και για να αυξηθούν, μα και για να διαφυλαχτούν.
Μιας και μιλήσαμε για την υστεροφημία, η ερμηνεία της είναι, να σε θυμούνται μετά θάνατο, για τα καλά που έκανες. Εμένα, προσωπικά, και φυσικά τον Επίκουρο και τους Φίλους του, δεν μας ενδιαφέρει καθόλου. Και δεν μας ενδιαφέρει, διότι κάθε καλό ή κάθε κακό προέρχεται από τις αισθήσεις. Και ο θάνατος, είναι η στέρηση των αισθήσεων. Άρα, αφού δεν θα έχω καμία αίσθηση άμα πεθάνω, τότε δεν θα έχω και καμία αίσθηση για να καταλάβω αν με θυμούνται. Ναι αγαπητοί μου! «Ένας μυαλωμένος άνθρωπος ούτε απαρνιέται τη ζωή, ούτε φοβάται να μην ζει, επειδή ούτε ασχολείται που ζει, ούτε νομίζει πως είναι κακό να μην ζει». 
Και γιατί δεν ασχολείται; Μα γιατί δεν τον ενδιαφέρει! Διότι, η ψυχή μας (όπως επιστημονικώς πλέον έχει αποδειχθεί) είναι κι αυτή θνητή, όπως είναι και το σώμα μας. Και να μην φανταζόμαστε ούτε να ταραζόμαστε με χριστιανικές κολάσεις και παραδείσους. Ούτε να μας πιάνει ο τρόμος κανενός τιμωρού Θεού. «Μια φορά γεννιόμαστε και δεύτερη δεν υπάρχει περίπτωση να ξαναγεννηθούμε στον αιώνα τον άπαντα». Και γι’ αυτό, «ο θάνατος δεν μας αφορά, γιατί ό,τι πεθαίνει, παύει να αισθάνεται». Κι αν υποθέσουμε ότι υπάρχει ψυχή μετά τον θάνατο, άραγε, πως αυτή θα μπορεί να εκφραστεί, αν δεν έχει καμία αίσθηση; Και ούτε πρόκειται να τον γνωρίσουμε τον θάνατο ποτέ. Διότι, «όταν υπάρχουμε εμείς δεν υπάρχει αυτός, και όταν έρθει αυτός, δεν υπάρχουμε εμείς». Και, σε τελική ανάλυση, δεν μας φοβίζει. Και αφού δεν μας φοβίζει, το πιο σημαντικό συμβάν στη ζωή μας, δεν μας φοβίζουν και τα λιγότερο τρομοκρατικά γεγονότα που μας συμβαίνουν στον βίο μας. «Και, όπως στο φαγητό, δεν διαλέγουμε εκείνο που είναι περισσότερο μα εκείνο που είναι πιο νόστιμο, έτσι δεν επιδιώκουμε τη μακρότερη, μα την ευτυχέστερη ζωή».
Και μην μου πείτε, ότι αφού θα πεθάνουμε, δεν χρειάζεται να φτιάξουμε Πολιτισμό, διότι όλα είναι μάταια; Ίσα, ίσα, το αντίθετο συμβαίνει. Αφού μία είναι η ζωή και δεν υπάρχει άλλη, φροντίζουμε να την περάσουμε όσο το δυνατόν πιο όμορφα και πιο Ηδονικά. Και ο Πολιτισμός, ομορφαίνει την ζωή και δίδει, αυτή την ιδιαίτερη πινελιά της Ηδονής, σ’ αυτήν. Γι’ αυτό, οι Αρχαίοι μας πρόγονοι, που πίστευαν ότι ο κάτω κόσμος είναι χειρότερος από τον πάνω κόσμο, κατασκεύασαν Θέατρα, Ωδεία, Βιβλιοθήκες, Παρθενώνες.
Ο Επίκουρος, επί πλέον, ύμνησε και πρόσεξε και το θέμα της φιλίας. Και φιλικός όπως ήταν στο περιβάλλον του, δημιούργησε μία φιλοσοφική παρέα, από μαθητές και φίλους σ’ όλες τις πόλεις που είχε πάει, όπου βοηθήθηκε πολύ στην εξαγωγή των συμπερασμάτων του.
Ο πιο κοντινός του φίλος, υπήρξε ο Μητρόδωρος ο Λαμψακηνός. Μετά, υπήρξε ο Έρμαρχος ο Μυτιληναίος. Επίσης πλαισιωνότανε από τον Κωλώτη, τον Ιδομενέα, τον Πολύαινο, τον Λεοντέα, την Θεμίστα, την Βατίδα, όλοι τους Λαμψακηνοί. Στην Αθήνα προστέθηκαν ο Πολύστρατος και οι εταίρες Λεόντιον, Πανθήριον, Μαμμάριον, Ηδεία, Ερώτιον, Νικίδιον . Ακόμα, μαθητές του ήταν και οι δούλοι Μυς, Νικίας, Λύκωνας, και η Φαίδριον. Οι τρεις κυριότερες επιστολές που διέσωσε ο Διογένης ο Λαέρτιος, μας μαρτυρούν και για άλλα τρία πρόσωπα, που μάλλον θα είχαν φτιάξει Κήπους εκτός Αθηνών-και είναι ο Ηρόδοτος, ο Πυθοκλής και ο Μενοικέας.
 Στον Κήπο λοιπόν, διαβίωναν όχι μόνο αυτοί, αλλά και άλλοι τέως Δημοκρατικοί πολίτες της Αθήνας .
Και μέσα σ’ όλα αυτά τα ονόματα που σας είπα, βλέπουμε γυναίκες, εταίρες και δούλους. Ναι! Συμμετείχαν και αυτοί ισότιμα, διότι και αυτοί, ήταν ανθρώπινα πλάσματα και είχαν δικαίωμα στην ευτυχία.
Πράγματι, η ευτυχία, η καθημερινή ηδονή, η αταραξία της ψυχής ήταν βίωμα μέσα στο Κήπο. Η δε αρετή, ήταν το μέσον για την ευτυχία. Εδώ, ας θυμηθούμε εν τάχει ποιες ήταν οι αρετές των Ελλήνων, που τις δεχόντουσαν δίνοντας την δική τους σφραγίδα οι Επικούρειοι. Ήταν η Δικαιοσύνη, η Γενναιότητα, η Σοφία, και η Εγκράτεια. Εκείνο λοιπόν που λεγόταν τότε, ήταν ότι για να είμαστε ευτυχισμένοι «να επιλέγουμε τις αρετές, όχι για αυτές τις ίδιες αλλά για την ηδονή που μας παρέχουν, όπως επιλέγουμε την ιατρική χάριν της υγείας».
Πρόσφατα είδαμε να έχει επικρατήσει η δικαιοσύνη στο μεγαλύτερο μέρος του Πλανήτη. Στην Σοβιετική Ένωση, στην Ανατολική Ευρώπη, στην Κίνα και αλλαχού. Όμως, η δικαιοσύνη δεν έφερε την ευτυχία. Διότι, αν την έφερνε, όλοι μας θα την υπηρετούσαμε. Το ότι έπεσαν αυτά τα καθεστώτα, έγινε γιατί τους υποσχέθηκαν μία ψεύτικη ευτυχία, που συνδυάστηκε με τον πλούτο. Και ο πλούτος με την προσωπική ευημερία. Την επικρατούσα σκληρή, αδυσώπητη και γεμάτη κόπο και πόνο, ψευδοευημερία του Καπιταλισμού. Αν όμως ο Μαρξ , παρέμενε Επικούρειος όπως ξεκίνησε με την πανεπιστημιακή διατριβή του, σίγουρα τα πράγματα θα ήταν αλλιώς. Αν δεν γινόταν Στωικός, αν δεν επηρεαζότανε από τον Χέγκελ και δεν αυτονομούσε και αυτός τις εκπληκτικές, μα τον Δία, ιδέες, τότε ο κόσμος θα είχε μία διαφορετική πορεία απ’ αυτήν που έχει σήμερα.
Όμως, όταν αυτονομούνται οι ιδέες, όσο όμορφες και καλές να είναι, οι άνθρωποι γίνονται δυστυχισμένοι. Η Ελευθερία, η Δικαιοσύνη, η Ηθική, η Πατρίδα, κ.τ.λ., είναι όμορφες ιδέες και προάγουν τον άνθρωπο. Αλλά το να προσπαθείς να δημιουργείς μέσα σου το καθήκον, το χρέος, το πρέπει, παραδόξως αυτό σε κάνει δυστυχισμένο. Το να πολεμάς στο όνομά τους, όντως η προσπάθεια αυτή σε ταράσσει, σε πονά και σε κάνει δυστυχή. Ο Επίκουρος ποτέ δεν μας μίλησε για το συμφέρον του Κήπου. Μας μίλησε για το καλό του ιδίου, των φίλων του, και το δικό μας. Μίλησε για σένα! την μοναδική και ανεπανάληπτη προσωπικότητα που σε εκμεταλλεύονται οι διάφοροι θρησκευτικοί και πολιτικοί ηγέτες είτε άμεσα είτε έμμεσα. Μίλησε για το «λάθε βιώσας», που θα σας μιλήσω παρακάτω.
Ακόμα, εκείνο που βγαίνει από την φιλοσοφία του, είναι ότι δεν υπάρχει ανάγκη να έχουμε αυτοσκοπούς. Δεν είναι αυτοσκοποί η μάθηση, το σχολείο, η δουλειά, ο γάμος, και αν θέλετε σήμερα, τα χρήματα, η παραγωγή, η κατανάλωση, κ.α. Εκτός αν μας ευχαριστούν, αν δεν μας κάνουν δυστυχισμένους, αν τελικά… το θέλουμε.
Αν όμως το θέλουμε, τότε πρέπει να ξέρουμε, ότι εμείς οι ίδιοι είμαστε υπεύθυνοι για την όποια δυστυχία απορρέει απ’ αυτές τις καταστάσεις.
 Αυτά, όμως, δεν σημαίνουν απάθεια ή ο εαυτούλης μου. Τουναντίον, βοηθάμε όσους πραγματικά θέλουν να σταθούν στα πόδια τους, διαφωτίζουμε τον κόσμο, λέμε στον κάθε χαρακτήρα, ότι μπορεί, αν θέλει, να αλλάξει ρότα.
Ναι! Όντως! Είναι Επαναστατική και Ακτιβιστική η Φιλοσοφία μας και γι’ αυτό κυνηγήθηκε και κυνηγιέται μέχρι σήμερα. Διότι, αν οι σημερινοί νέοι είχαν ως κίνητρο την Ηδονή. Και μάλιστα, όλες τις ενέργειές τους, τις μετρούσαν με βάση την Ηδονή που τους προσφέρει η κάθε δραστηριότητά τους. Και επί πλέον δεν ψηφίζανε, δεν πιστεύανε σε καμιά από τις μισαλλόδοξες μεσσαιωνοχριστιανικές και τις σημερινές τζιχαντιστικές θρησκείες, δεν έβλεπαν τηλεόραση, δεν αγόραζαν εφημερίδες, δεν παρήγαγαν, δεν κατανάλωναν , δεν είχαν καθήκον κ.τ.λ. τότε το απάνθρωπο αυτό καπιταλιστικό σύστημα, θα κατέρρεε ως χάρτινος πύργος. Ναι Φίλοι μου, η Επικούρεια Φιλοσοφία είναι για όλο τον κόσμο, αλλά δυστυχώς, όλος ο κόσμος δεν θέλει ή δεν μπορεί να την ακολουθήσει. «Ποτέ» μας λέει ο Επίκουρος «δεν θέλησα να γίνω αρεστός στους πολλούς. Διότι αυτά που άρεσαν στους πολλούς δεν ενδιαφέρθηκα να τα μάθω, ενώ αυτά που ευχαριστούσαν εμένα, αυτοί δεν μπορούσαν να τα καταλάβουν»
Και επειδή δεν μπορούν να μας καταλάβουν, γι’ αυτό και εμείς σήμερα, δεν θέλουμε να κατακτήσουμε καμιά εξουσία, δεν θέλουμε να φτιάξουμε κανένα κόμμα, δεν μας ενδιαφέρουν η πολιτική και τα τερτίπια της. Εμείς φτιάχνουμε τον δικό μας τρόπο ζωής. Φτιάχνουμε μία «πόλη» μέσα στην πόλη, μόνο με φίλους, όπου εκεί επικρατεί μία αταξική κοινωνία. Και αυτό, ακριβώς, είναι με λίγα λόγια το «λάθε βιώσας».
Γι’ αυτό θέλουμε όσο το δυνατόν περισσότερους φίλους, όσο το δυνατόν υγιή άτομα. Διότι απ’ αυτούς αντλούμε την δύναμη μας και την ευτυχία μας. Άλλωστε, η πύλη της φιλοσοφίας μας είναι ανοιχτή για όσους θέλουν να γίνουν άφοβες και κατά συνέπεια ελεύθερες προσωπικότητες. Όσοι θέλουν να βιώσουν Ψυχικές και Σωματικές Ηδονές.
Και όταν λέμε για Σωματικές Ηδονές εννοούμε και! το ελεύθερο, χωρίς κόμπλεξ και ταμπού σεξ. Το σεξ για την Ηδονή της ύπαρξής μας! Και όχι τον έρωτα. Τον έρωτα, που σε ταλαιπωρεί και σε ταράσσει καθημερινά. Αυτόν τον έρωτα, που σε ανεβάζει ως τα ουράνια και έπειτα σε προσγειώνει άτσαλα με το κεφάλι στην Γη. Που για χάρη του, έχει χυθεί πολύ μελάνι και αίμα σ’ όλη την Ιστορία της ανθρωπότητας, χωρίς να βρεθεί διέξοδο… στα αδιέξοδα που δημιουργεί. 
Ακόμα, η φιλοσοφική προσέγγιση των μαθητών, είναι η φιλική προσωπική επαφή.
Σ’ αυτήν την επαφή, συζητούνται και τα προβλήματα και τα αδιέξοδα είτε ψυχικά είτε σωματικά, του καθενός. Και τα επιλύουμε μετά Παρρησίας. Διότι η Παρρησία, δηλαδή η θαρραλέα έκφραση της γνώμης σου ή της άποψής σου, είναι τροφή για την Επικούρεια Φιλοσοφία. Είναι τροφή, για τις σωστές σχέσεις των συνευρισκόμενων Φίλων. 
Και δεν χρειάζεται να γίνουν όλοι επιστήμονες. Όχι βέβαια ότι είναι κακό. Διότι ένας σωστός και εξειδικευμένος επιστήμονας, θα απαλύνει την ανθρωπότητα από τους διάφορους πόνους, θα ανεβάσει την ποιότητα ζωής του ανθρώπου, θα ελαχιστοποιήσει την δουλειά- δουλεία κ.τ.λ. Αλλά εμείς που δεν είμαστε επιστήμονες, δεν χρειάζεται να γίνουμε σπασίκλες, βιολόγοι, φυσικοί, να ασχολούμαστε με τα παράλληλα σύμπαντα κ.τ.λ. «Αν δε μας ενοχλούσε, αν δεν μας πείραζε κάποιος φόβος απέναντι στα ουράνια φαινόμενα και ο φόβος, η αβεβαιότητα, ότι κατά κάποιον τρόπο ο θάνατός μας, μας αφορά, κι αν ακόμα δεν μας πείραζε η άγνοια για το ποια είναι τα όρια των πόνων και των επιθυμιών, τότε δε θα χρειαζόμαστε την επιστήμη, τη σπουδή και την έρευνα της φύσης». Κ.Δ. XI
Άρα λοιπόν, αν είμαστε απαλλαγμένοι από αυτά και αν γνωρίζουμε τα βασικά της Επικούρειας Φιλοσοφίας, τότε θα αφιερωθούμε στο κυνήγι των Ηδονών με Φρόνηση. Και ό,τι θα μαθαίνουμε επί πλέον, θα το μαθαίνουμε… για δική μας ωφέλεια.
Βέβαια για να πραγματοποιηθούν όλα ανωτέρω και για να υπάρξουν Κήποι, χρειάζονται α) να υφίστανται τα αυτονόητα ανθρώπινα δικαιώματα και β) η μη στέρηση (πράγμα που αρχίζει να συμβαίνει σήμερα στις μεγαλουπόλεις) των φυσικών και αναγκαίων μας επιθυμιών. Αν παραβιαστούν αυτά, έχουμε την μνήμη και την εμπειρία, από την στέρηση και απαγόρευση κατά τους μαύρους χριστιανικούς αιώνες, οι οποίοι κρατάνε μέχρι τις μέρες μας, να αμυνθούμε, χωρίς συνειδησιακές τύψεις. Με την γενναιότητά μας και με την αφοβία μας, θα υπερασπιστούμε, έστω και με κίνδυνο της ζωής μας, τις Ηδονές μας. Και αυτό μας το αναφέρει ακόμα και ο ίδιος ο Επίκουρος σε δύο διαφορετικές επιστολές. α) στην επιστολή προς Μενοικέα όπου μας λέει πως «Ο κάθε πόνος είναι κακό. Παρ’ όλα αυτά δεν επιτρέπεται πάντα, να τον αποφεύγουμε. Αφού πρώτα συγκρίνουμε και αξιολογήσουμε το τι είναι συμφερτό και τι ασύμφορο, τι ωφέλιμο και τι βλαβερό, τότε μονάχα αρμόζει ν’ αποφασίζουμε γι’ αυτό». Και β) το ξεκαθαρίζει στην επιστολή προς Ιδομενέα που διεσώθη αποσπασματικά μέσω του Σενέκα  ". . . . . θα επιχειρήσεις κάτι μόνο όταν μπορείς να το κάνεις στις κατάλληλες συνθήκες και στην κατάλληλη ευκαιρία. Μα όταν έρθει η κατάλληλη ευκαιρία να είσαι έτοιμος να την αρπάξεις . . . . "Όταν σκέπτεσαι την φυγή απαγορεύεται να μένεις άπραγος . . . υπάρχει ελπίδα για διέξοδο ακόμα και από τις πιο δυσκολότερες καταστάσεις. 
Εφόσον δεν βιάζεσαι (να φύγεις από μία μάχη) πριν από την ώρα σου και δεν διστάσεις (να συγκρουστείς) όταν θα φτάσει η κατάλληλη στιγμή. . .".
Όλες αυτές οι απαγορεύσεις θα διενεργηθούν μόνο, αν υπάρχει επιβαλλόμενη, εκ των άνω, η εντός εισαγωγικών Δικαιοσύνη, ή με την απουσία αυτής. Και όταν μιλάμε για επιβαλλόμενη εκ των άνω Δικαιοσύνη, εννοούμε, την Θεϊκή Δικαιοσύνη ή την Φασιστική Δικαιοσύνη της μοναρχίας, της ολιγαρχίας ή της εντός εισαγωγικών αντιπροσωπευτικής ψευτοδημοκρατίας των τριακοσίων. Όμως, σε κάθε περίπτωση, αυτό το Δίκαιο, δεν αντιπροσωπεύει τον λαό. Αν και απευθύνεται σ’ αυτόν, εντούτοις αυτός είναι απών, από τις περί δικαίου αποφάσεις. Ο Επίκουρος, ήταν εκ πεποιθήσεως Δημοκρατικός και γνώριζε την προοδευτικότητα της Άμεσης Κληρωτής Δημοκρατίας, που λειτουργούσε κουτσουρεμένα και στις μέρες του. Γι’ αυτό, έθεσε σε πραγματική βάση το νόημα της Δικαιοσύνης. Έτσι, ήταν ο πρώτος, που μας έθεσε το Κοινωνικό Συμβόλαιο. Μας είπε ότι, «Η Φυσική Δικαιοσύνη είναι η συμφωνία για το αμοιβαίο συμφέρον που αποβλέπει στο να μη βλάπτουν οι άνθρωποι ο ένας τον άλλον, ούτε και να βλάπτονται ο ένας από τον άλλον». «Δικαιοσύνη αυτή καθ’ εαυτή δεν υπάρχει. Υπάρχει μόνο στις αμοιβαίες σχέσεις ανάμεσα στους ανθρώπους, όταν, στη μία ή στην άλλη περιοχή, σε συγκεκριμένο χρόνο, κλείνεται συμφωνία ότι οι άνθρωποι δε θα βλάπτουν ο ένας τον άλλο». Έτσι αν δεν υπάρχει Δικαιοσύνη ή αν επιβάλλεται εκ των άνω ή τέλος εάν η υπάρχουσα Δικαιοσύνη εκ των άνω, θίγει τα αυτονόητα ανθρώπινα δικαιώματα, τότε μπορεί να υπάρξει και η απείθεια. Και κάθε αδικία (φόνος, κλοπή κ.τ.λ.) που θα διαπραχθεί θα είναι θεμιτή. Γι’ αυτό, αν μας θίξουν τα κεκτημένα ανθρώπινα δικαιώματα, τότε θα τα υπερασπιστούμε χωρίς τύψεις και ταραχή. Διότι «Η Αδικία, από μόνη της, δεν είναι κακή». Δηλαδή η παράβαση του επιβαλλόμενου νόμου δεν είναι κατ’ ανάγκη κακό και ιδιαιτέρα σε θέματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Αλλά κακό είναι «αν κάποιος κάνει κάτι μυστικό, (ένα οποιοδήποτε έγκλημα) που στρέφεται ενάντια στην συμφωνία που σύναψαν οι άνθρωποι μεταξύ τους για να μην αλληλοβλάπτονται, ότι δεν μπορεί να στηρίζεται στο ότι η συμπεριφορά του θα μείνει μυστική, έστω κι αν, προς το παρόν, παραμένει χίλιες φορές καλυμμένη. Γιατί ίσαμε τον θάνατο, δεν μπορεί να έχει την σιγουριά ότι θα παραμείνει κρυφή». Έτσι η αδικία «γίνεται κακή μονάχα από τον τρόμο που προκαλεί στον άνθρωπο ο οποίος έχει διαπράξει μία αδικία, ότι δεν θα μπορεί να αποφύγει αυτούς (τους κληρωτούς από την Εκκλησία του Δήμου) που είναι αρμόδιοι για την τιμωρία τέτοιων πράξεων»
                                                         *
Να λοιπόν ποια είναι σε γενικές γραμμές η ακτιβιστική και η ζωντανή Επικούρεια φιλοσοφία, όπου καλό θα είναι, να μη μας κάνει κομπορρήμονες, αλαζόνες, παντογνώστες. Ή να φτιάξουμε έναν καινούργιο θεό, τον Επίκουρο. Διότι ο Επίκουρος αυτά που μας είπε, μας τα είπε με τα δεδομένα της εποχής του. Που ούτε ιερατείο υπήρχε, ούτε χριστιανισμός, ούτε φασισμός, ούτε οι τριακόσιοι, ούτε εκλογές, ούτε καταναλωτική κοινωνία, κ.α. Και καλό θα είναι να κάνουμε ορισμένες προσαρμογές, χωρίς βέβαια να ξεφύγουμε από τις αρχές και τους σκοπούς αυτής της φιλοσοφίας. Διότι είναι βιωματική αυτή η Φιλοσοφία. Και καλό θα είναι να την προσαρμόσουμε στον βίο μας. Να την κάνουμε καθημερινό τρόπο ζωής μας. Και σ’ αυτό συνίσταται η επιτυχία της. Και απ’ ό,τι λέει ο Ίωνας Επικούρειος ο Διογένης ο Οινοανδέας:
«Πολλοί άνθρωποι καταγίνονται με την φιλοσοφία για χάρη του πλούτου ή της δόξας, προσδοκώντας να τα κερδίσουν αυτά, είτε από ιδιώτες, είτε από βασιλιάδες που πιστεύουν ότι η φιλοσοφία είναι κάποιο Μεγάλο και Πανάκριβο Απόκτημα. Λοιπόν, εμείς δεν στραφήκαμε στην φιλοσοφία για να κερδίσουμε κάτι από τα παραπάνω, αλλά για να ζήσουμε ευτυχισμένοι, έχοντας πρώτα κατακτήσει τον σκοπό της ζωής όπως μας τον θέτει η ίδια η φύση». 
                                                              *
Αυτά και πολλά άλλα είπε, αυτός ο Επίκουρος και οι Φίλοι του. Αυτά όμως, όπως έχετε ήδη διαπιστώσει, δεν αρέσουν σε κανένα θρησκευτικό και πολιτικό κατεστημένο. Διότι απελευθερώνει τον άνθρωπο. Δημιουργεί αυτόνομες προσωπικότητες. Και τον κάνει ανυπάκουο στα κελεύσματά των ηγεσιών. Φέρνει, ας μου επιτραπεί αυτή η λέξη, τον Ουρανό στην Γη. Γι’ αυτό κυνηγήθηκε από τους εραστές της εξουσίας και από την πλουτοκρατία. Γι’ αυτό κάηκαν τα 300 βιβλία του και σώθηκαν μετά βίας τρεις επιστολές και διάφορα σπαράγματα. Γι’ αυτό επί μία χιλιετία και πλέον, τότε στον μεσαίωνα που επικρατούσαν το έρεβος και η μαυρίλα, δεν ξανακούστηκε όχι μόνο η φιλοσοφία του, αλλά ούτε καν το όνομά του. Αργότερα, είχαμε κάποιες μεμονωμένες εκφάνσεις από διάφορους διανοούμενους. Αλλά αυτοί, αν και επανασύνταξαν την Επικούρεια Φιλοσοφία, αν και προσπάθησαν να φέρουν κάποια πρόοδο και κάποιο φως στην ανθρώπινη Ιστορία, εντούτοις έμειναν εξαιρέσεις. Εξαιρέσεις! οι οποίες επιβεβαίωναν τον κανόνα της σκοτεινής περιόδου στην οποία είχε εισέλθει η ανθρωπότητα. Βέβαια με την βοήθεια αυτών, των συγκεκριμένων διανοουμένων, ξύπνησε ο λαός και διεκδίκησε τις στοιχειώδεις ελευθερίες στην Δύση. Εδώ στην Ελλάδα, τα τελευταία 15-20 έτη κερδήθηκαν με αγώνες, διάφορα πολιτικά δικαιώματα και έτσι βρίσκει έδαφος και αναπτύσσεται και πάλι η Επικούρεια Φιλοσοφία, στην πραγματική της διάσταση.  

 

  ΕΠΙΛΟΓΟΣ

 

Αυτός λοιπόν ήταν ο Επίκουρος, ο ακτιβιστής φιλόσοφος του λαού, που μαζί με τους κοντινούς Φίλους του, μας έφεραν την γνώση, λέγοντάς μας, ότι αν γνωρίσουμε όλα αυτά που μας φοβίζουν, τότε θα μπορέσουμε να τα αντιμετωπίσουμε και θα χαλκεύσουμε έναν ατρόμητο χαρακτήρα. Αυτός λοιπόν, που ξεκίνησε από την Ιωνία και διαποτίστηκε από την Ιωνική Φιλοσοφία του πρώιμου υλισμού, κατάφερε να τον συγκεκριμενοποιήσει στην Πρωτεύουσα της Φιλοσοφίας, την Αθήνα.
Ο Κήπος υπήρξε, όπως είπαμε στην αρχή, το πρώτο λαϊκό Πανεπιστήμιο.
Και η Επικούρεια φιλοσοφία διήρκησε περισσότερο από έξη αιώνες, με Κήπους ως τα πέρατα της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Όσοι ήθελαν, μπορούσαν να διαβούν το κατώφλι τους, για να εκπαιδευτούν χωρίς διακρίσεις. Διακρίσεις, που υπήρχαν στις άλλες σχολές. Πράγματι, νέοι, γέροι, παιδιά, γυναίκες, εταίρες, δούλοι συμφιλοσοφούσαν, μαθήτευαν ισότιμα, ελεύθερα, και χωρίς υστεροβουλία και γευόντουσαν όλες τις Ψυχικές και τις Σωματικές Ηδονές.
Άλλωστε, αυτόν τον χαρακτήρα είχε η ζωή στον Κήπο. Δηλαδή, φιλικές ανθρώπινες σχέσεις, νοητικές και σωματικές απολαύσεις, ψυχική αταραξία, απουσία κοινωνικών διακρίσεων και μισαλλοδοξίας και συμμετοχή σε κοινότητα των μυαλωμένων φίλων. Των υπεύθυνων δηλαδή, για την ζωή τους, ατόμων. Αυτών που είχαν αποσυρθεί από την απέραντη έρημο του υπάρχοντος στην Αθήνα Μακεδονικού ολιγαρχικού καθεστώτος, σε μία όαση παλιάς αλλά ανώτερης και πιο εξελιγμένης, λόγω της φιλικής δεοντολογίας, Δημοκρατία.
Όπως ακριβώς θέλουμε να συμβεί πρακτικά και σήμερα, με τους διάφορους σύγχρονους Κήπους. Κήποι! που ιδρύονται με τεράστια επιτυχία από άτομα που γνωρίζουν την Επικούρεια Φιλοσοφία. Κήποι σ’ όλη την Ελλάδα, μα και σ’ όλο τον Κόσμο.  

 

Μπάμπης Πατζόγλου (Οικονομολόγος, Συγγραφέας)

 

 

Για τον Επίκουρο στην Εγκυκλοπαίδεια  

 

ΠΙΣΩπουλιά πετούν

 

 

© copyright Κώστας Γ. Νικολουδάκης

Επιμέλεια-Σχεδίαση  2004 - 2016

 

Η ΘΕΟΛΟΓΙΑ                     http://www.kosmologia.gr                      ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ

ΤΗΣ

 ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

 

ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ SITE

clock

Καλύτερη εμφάνιση σε ανάλυση 1024x768px | οθόνη τουλάχιστον 17" | codepage windows-1253 (Greek) | IE v.6.0 +